In 1995 stond hij zelf als speler op de velden van de Otten Cup, als aanvoerder van Vítoria ging hij naar huis met de beker. Ruim dertig jaar later keert João Paulo Ferreira Sampaio terug naar Eindhoven, nu als academy director van SE Palmeiras. Niet alleen als opleider, maar als winnaar. Voor de vierde keer in zijn loopbaan schrijft hij de Otten Cup op zijn naam. Een bijzondere cirkel is daarmee rond: van speler, via trainer en academy director bij EC Vitória, naar academy director van SE Palmeiras én opnieuw toernooiwinnaar.
Voor Sampaio is de overwinning dan ook meer dan alleen een mooie prijs. “Het betekent veel voor mij. Ik heb mijn eigen ervaringen met de spelers gedeeld en hun verteld dat je tijdens dit toernooi altijd veel leert, zowel op als buiten het veld.” Dat leren gebeurt volgens Sampaio niet alleen door het hoge niveau van de tegenstanders. Ook de organisatie van het toernooi speelt daarin een belangrijke rol. Juist die combinatie maakt de Otten Innovation Cup volgens hem tot een ervaring die jonge spelers bijblijft.
Een halve finale om nooit te vergeten
Zijn eigen herinneringen aan 1995 zijn nog altijd levendig. Het sportieve hoogtepunt was zonder twijfel de halve finale tegen Ajax. Een wedstrijd die hem, ruim dertig jaar later, nog steeds bijstaat. “Mijn mooiste herinnering op het veld uit 1995 is de halve finale tegen Ajax. Dat was een heel bijzondere wedstrijd, vooral vanwege het hoge niveau. We wonnen uiteindelijk met 2-0.”
Maar de eerste internationale reis van Vitória bracht hem ook buiten het veld bijzondere ervaringen. Voor de club was het destijds de eerste internationale trip, waardoor de kennismaking met een andere omgeving en cultuur minstens zo waardevol was als de wedstrijden zelf. Die combinatie van voetbal en cultuur is iets wat Sampaio vandaag de dag nog altijd belangrijk vindt voor zijn spelers.
Joao Paulo Sampaio ontvangt de Otten Cup uit handen van Ronaldo en Wil Verkerk - Foto: John Claessens
Van 1995 naar de Otten Innovation Cup van vandaag
Wie de Otten Cup van 1995 vergelijkt met de huidige Otten Innovation Cup, zou misschien grote verschillen verwachten. Sampaio ziet die echter maar beperkt. “Eigenlijk zijn de verschillen niet zo groot, want de faciliteiten waren destijds ook al erg goed: het hotel, de velden, de maaltijden...” Toch is er één plek waar hij een duidelijke ontwikkeling ziet: het stadion. “Wat vooral veranderd is, is het kleine stadion. Het hele complex is enorm verbeterd en ziet er nu heel goed uit met een prachtig stadion.”
En sportief? Ook daar is de conclusie opvallend duidelijk. Het niveau was in 1995 al hoog en dat is volgens Sampaio nog altijd het geval. De Otten Innovation Cup brengt nog steeds internationale topclubs en talentvolle jeugdspelers bij elkaar, waardoor jonge voetballers zich kunnen meten met spelers uit andere voetbalculturen.
Leren van andere voetbalculturen
Voor Palmeiras zijn internationale jeugdtoernooien daarom veel meer dan een reeks wedstrijden. “Internationale reizen en toernooien leveren ons op veel vlakken waardevolle ervaringen op.” Een belangrijk verschil zit volgens Sampaio in het spel zelf. Andere landen brengen andere tactische ideeën en een ander speltempo met zich mee. Bovendien kunnen ook de regels en de manier waarop wedstrijden worden gespeeld verschillen. “We krijgen te maken met een hoger speltempo en andere tactische speelwijzen. Ook zijn er andere spelregels, die ervoor zorgen dat de bal meer in het spel blijft en de intensiteit hoger ligt.”
Maar minstens zo belangrijk is wat er buiten de lijnen gebeurt. Spelers verlaten hun vertrouwde omgeving en worden geconfronteerd met een andere taal, andere gewoontes en een andere cultuur. Juist daarin schuilt volgens Sampaio een belangrijke les. “Wij willen ons aanpassen aan het land en de cultuur waarin we te gast zijn, en niet andersom.”
Die instelling past bij de bredere visie van Palmeiras. Internationale toernooien bieden niet alleen een sportief podium, maar dragen ook bij aan de internationale uitstraling van de club. Palmeiras kan zich presenteren aan nieuwe voetbalfans en tegelijkertijd contact leggen met supporters die buiten Brazilië wonen.
Niet alleen voetballer, maar ook mens
Sampaio herkent veel van zichzelf in de huidige generatie Palmeiras-spelers. Toch benadrukt hij dat iedere generatie anders is. “Ik herken veel van mezelf in deze spelers, maar tegelijkertijd hebben we het over een heel andere tijd en een totaal andere generatie.” Juist daarom probeert de begeleiding van Palmeiras ervoor te zorgen dat spelers bewust stilstaan bij de ervaring die ze opdoen. Niet alleen bij het resultaat of hun prestaties op het veld, maar ook bij alles wat er omheen gebeurt.
Een opvallend voorbeeld daarvan is het bewust beperken van het gebruik van mobiele telefoons. “We willen dat ze om zich heen kijken, nieuwe dingen ontdekken en bewust beleven waar ze op dat moment zijn, in plaats van voortdurend bezig te zijn met mensen thuis of met sociale media.” Het klinkt eenvoudig, maar het raakt aan een belangrijk onderdeel van de visie van Sampaio: jonge spelers moeten niet alleen beter leren voetballen, maar zich ook ontwikkelen als mens.
Joao Paulo Sampaio als trainer van EC Vítoria met de Otten Cup in handen in 2004 - Foto: archief Joao Paulo Sampaio
Van speler naar opleider
Dat laatste krijgt extra betekenis wanneer je naar zijn eigen loopbaan kijkt. Sampaio was in 1995 de aanvoerder van het onder-19 team van EC Vitória. Later keerde hij terug op de Otten Cup als trainer, in 2004. In 2006 was hij ook weer aanwezig als academy director van EC Vitória. In datzelfde jaar stond ook de huidige PSV-trainer Jasper Waalkens als speler van PSV O19 op het toernooi. De titel ging toen na een zinderende finale via strafschoppen naar EC Vitória. Nu, jaren later, staat Sampaio opnieuw op het podium. Niet als speler of trainer, maar als verantwoordelijke voor de jeugdopleiding van Palmeiras.
Het is een loopbaan die precies illustreert wat hij jonge spelers wil meegeven: ontwikkel jezelf altijd verder en kijk verder dan alleen je voetbalcarrière. “Mijn boodschap aan jonge spelers is dat ze altijd aandacht moeten blijven besteden aan hun studie en ontwikkeling buiten het voetbal.” Daar zit geen theoretisch verhaal achter. Sampaio spreekt uit eigen ervaring. Zijn spelersloopbaan eindigde al op 22-jarige leeftijd. Vervolgens koos hij voor een andere route binnen het voetbal: eerst als jeugdtrainer bij EC Vitória, daarna als directeur van de jeugdopleiding van de club en uiteindelijk als academy director van SE Palmeiras.
“Veel spelers zullen uiteindelijk geen carrière in het profvoetbal hebben of al op jonge leeftijd stoppen. Daarom is het belangrijk dat je jezelf voorbereidt op andere beroepen of misschien op een andere functie binnen het voetbal.” Zijn eigen carrière laat zien dat een voetbalcarrière niet eindigt wanneer een speler zijn voetbalschoenen aan de wilgen hangt. Soms begint dan juist een nieuw hoofdstuk. “Dat ik deze functie vandaag kan vervullen, komt doordat ik mezelf ben blijven ontwikkelen en mijn studie nooit aan de kant heb geschoven.”
Academy director Joao Paulo Sampaio (uiterst links) en de staf van SE Palmeiras met de 76e Otten Innovation Cup
Een bijzondere cirkel
De vierde Otten Cup-zege van Sampaio krijgt daarmee een extra dimensie. In 1995 kwam hij als jonge speler naar Eindhoven en maakte hij kennis met internationaal jeugdvoetbal en een andere cultuur. Eenendertig jaar later keert hij terug als ervaren opleider, verantwoordelijk voor een van de meest gerenommeerde jeugdopleidingen van Brazilië. In de tussentijd veranderde zijn rol volledig, maar de waarde van de Otten Cup bleef voor hem hetzelfde: jonge spelers uitdagen, laten kennismaken met andere voetbalculturen en hen ervaringen meegeven die verder gaan dan de negentig minuten op het veld.
Misschien is dat wel de mooiste parallel tussen de speler van 1995 en de academy director van vandaag. Toen kwam Sampaio naar Eindhoven om te voetballen en te leren. Nu keert hij terug om zijn eigen ervaringen door te geven aan de volgende generatie. En opnieuw gaat hij naar huis met de titel.
Met speciale dank aan Nick de Groot voor de begeleiding van SE Palmeiras tijdens het toernooi en ondersteuning als tolk tijdens dit interview.